Ankara’da yaşayan ve okuyan 26 yaşındaki Yiğit de, seçim sürecinde sandık güvenliğinden kaygılı binlerce seçmenden yalnızca biri.
Anne babasını Türkiye’nin en büyük zelzele felaketinde kaybetmenin acısıyla baş etmeye çalışan Yiğit, cansız vücutlarına ulaşılamadığından hâlâ seçmen listesinde isimleri olan anne babasının oylarını oburunun kullanmaması için sandık başından ayrılmamaya kararlı.
Yiğit, kendi sözüyle ailesine karşı “hissettiği sorumluluk” ile seçim günü sandık başında durmaya kararlı olduğunu ve oylara sahip çıkacağını söylüyor.
“ANNEM VE BABAM SAĞ OLARAK GÖRÜNÜYOR”
“Annemi ve babamı zelzelede kaybettim ancak enkazdan naaşları çıkmadığı için sistemde sağ olarak görünüyorlar. Kayıp durumunda olan birçok insan üzere zelzele bölgesindeki naaşlar bulunamadığı durumlarda vefat dokümanı alınamıyor… Biz de gaiplik bekliyoruz şimdilik… Ancak bunun için de muhakkak bir mühlet var; bize altı ay denildi. Yani her halükarda annem ve babam bu seçimde listelerde seçmen olarak görünecek,” diyen Yiğit nüfus kaydı Antakya’da olduğu için seçimde orada oy kullanacağını söylüyor:
“Başkasının onlar yerine gelip imza atarak oy kullanmadığından emin olmak için sandık başında bekleyeceğim gerekirse.”
“ÖLDÜKLERİ HALDE SEÇMEN GÖZÜKÜYORLAR”
HDP Batman milletvekili ve HDP’nin YSK temsilcisi Mehmet Rüştü Tiryaki de zelzelede hayatını kaybeden lakin hâlâ seçmen gözükenler hakkında şunları söyledi:
“Yaşamını yitirdiği halde hâlâ seçmen gözüken beşerler var… Bu mevzuda yapılacak tek şey siyasi partiler sandık başında oldukları için onlar denetleyecekler… Şayet sandık heyeti üyeleri, siyasi partilerin oradaki müşahitleri bu hususta dikkatli davranırlarsa ben bu mevzuda rastgele bir sorun yaşanacağını düşünmüyorum.”
“SANDIK GÜVENLİĞİ PROBLEMİ VAR”
Türkiye’de sandıklarla ilgili güvensizlik telaşının neden oluştuğu konusunda KONDA Araştırma İdare Heyeti Üyesi Bekir Ağırdır geçtiğimiz günlerde yapılan bir basın toplantısında zelzele felaketinde hayatını kaybedenlerin sayısının net olmadığına dikkat çekti. Ağırdır, sarsıntı bölgesini kaç kişinin terk ettiğinin ve nerelere gittiklerinin bilinmediğini belirterek tek başına bu bahsin bile sandık güvensizliği yarattığını söyledi.
Ağırdır, “Böyle bir felaketten sonra seçmen kütüklerini hakikat güncellemek ve de sandık güvenliği diye bir sıkıntımız var” dedi ve Türkiye’de 6-8 milyon civarında olduğu varsayım edilen mültecilerin de ne kadarının yurttaş olduğu konusunda da net bilgi olmadığına dikkat çekti.
TÜRKİYE’DE SANDIK GÜVENSİZLİĞİ SORUNU
Geçmiş seçimlerde bilhassa 2017 ve 2019 oy kullanımlarında yaşanan belirsizlik tartışmalarının yanı sıra Türkiye’de her seçimde gündeme gelen sandık sonuçlarına güvensizlik bu yıl yaşanan zelzele felaketinin akabinde kayıp şahıslarla ilgili seçmen listelerinin oluşmasıyla daha da ayyuka çıktı.
Electoral Integrity Project’in 2019 tarihli raporuna nazaran seçimli otokratik rejim kategorisinde yer alan Türkiye seçim dürüstlüğü açısından 165 ülke ortasında 123. sırada bulunuyordu.
Türkiye’nin seçim dürüstlüğü açısında gerilerde olması hem siyasi partileri hem de seçmeni endişelendiren ve vakit zaman ümitsizliğe kapılınmasına yol açan bahislerden biri. Bu nedenle 2014 yılında faaliyete geçen sivil toplum örgütü Oy ve Ötesi ile yakın vakitte Deva Partisi’nin “saydık.biz” örgütlenmesi geniş seçmen kitlesi ile birlikte oylara sahip çıkma açısından değer taşıyor.
Seçim takviminin açıklanmasının akabinde seçim güvenliğini sağlamak için sivil toplum örgütü Oy ve Ötesi, Mayıs ayında yapılacak seçimler için 100,000 istekli ile sandıkların tamamında tutanak datalarının denetimini sağlamayı hedeflediğini açıkladı.
Geçmiş seçimlerde de vakit zaman oy sayımlarının sonuçları ile ilgili soru işaretleri gündeme gelmişti. Lakin sayımlarla ilgili tartışmalardan daha da değerlisi YSK’nın 2017 yılında mühürsüz oyları kabul etme kararı ile ortaya çıkmıştı. Öte yandan 2019 belediye seçimlerinde de İstanbul’u yıllar sonra muhalefete kaybeden AKP seçim sonuçlarına itiraz etmiş, oylarda yanlışlık olabileceği tartışmalarını başlatmış lakin tekrarlanan seçimin akabinde muhalefet adayı Ekrem İmamoğlu daha güçlü bir formda seçilmişti.
DEVA PARTİSİ’NDEN SANDIK GÜVENLİĞİ ADIMI
Muhalefet partilerinin temsilcileri de hem kendi bünyelerinde hem de dahil oldukları ittifakla sandık güvenliği ile ilgili çalışmalar yürüterek, kazanabileceklerini düşündükleri bu seçimi oy kullanımındaki yanlışlar nedeniyle kaybetmemek için harekete geçti.
DEVA Partisi Genel Lideri Ali Babacan, sandık güvenliği ile ilgili sivil toplum platformunun tanıtımı toplantısında, “14 Mayıs seçimleri için her türlü seçim güvenliği tedbirini almak zorundayız. Zira önümüzde; tam demokrasiye giden yolun ayrımı var” derken; DEVA Partisi Parti Sözcüsü ve Seçim İşleri Lideri İdris Şahin de Reuters’a yaptığı açıklamada geçmişte yapılan usulsuzluklere işaret ederek bu seçimde sandık güvenliğinin neden kıymetli olduğunu açıkladı.
Şahin, “2017 ve 2019’da Yüksek Seçim Heyeti’nin müdahalesiyle referandumda mühürsüz oy pusulalarının ve oy zarflarının sayılması süreci açıkça bir kanunsuzluk haliydi. Ve o ister istemez referandumun sonuçlarına gölge düşürdü. Bir de 2019’da İstanbul mahallî seçimlerinde sahiden Yüksek Seçim Heyeti eliyle seçimin sonuçları değiştirildi, resmen katledildi,” dedi ve ekledi:
“YSK’NİN İNİSİYATİFİYLE OLAN HADİSELER”
2017 Nisan ayında yapılan Anayasa Refandumu’nun akabinde 16 Nisan’da kesin olmayan sonuçlara nazaran evet ve hayır oyları ortasındaki fark yaklaşık 1.2 milyonun üzerinde oluşmuştu. Kelam konusu referandumda YSK, sandık heyeti mührü taşımayan oy pusulası ve zarfların dışarıdan getirilerek kullanıldığı kanıtlanmadıkça geçerli sayılmasına karar vermişti.
Aynı vakitte Millet İttifakı’nın seçim güvenliği komitesinde yer alan Şahin, “Dolayısıyla biz şu evrede diyoruz ki biz tedbirimizi sağlama alacağız,” diye devam etti ve partilerin sandık görevlilerini nitelikli şahıslardan seçmesi gerektiğini söyledi.
Şahin, zelzelede hayatını kaybeden lakin hala seçmen olarak görünen bireylerin ismine oy kullanılmasının sandık vazifelileri tarafından engellenebileceğini de ekledi: “Mükerrer oy kullanımı yalnızca sandık şuralarının vazifesini yapmaması halinde gerçekleşebilir. Aksi takdirde birinin yerine bir oburunun oy kullanabilme ihtimali kelam konusu değil.”
“RİSK BARINDIRIYOR”
Siyaset uzmanlarından Profesör Tanju Tosun, Türkiye’de seçim güvenliği ve dürüstlüğüne ait standartların son yıllarda epeyce düşük seviyede kaldığını belirterek, bunun seçimlerin çabucak akabinde meşruiyet tartışmalarını tetiklediğine işaret etti.
Tosun, “Seçimli otokratik rejim kategorisi içinde Türkiye seçim dürüstlüğü açısından 165 ülke ortasında 123. sıradadır. Bu bulgudan yola çıkarak, seçim dürüstlüğü konusunda önemli problemli olan ülkemizde seçim güvenliği seçimlerin hukuksal meselelerin yanında, meşruiyeti açısından potansiyel riskleri barındırmaktadır” tabirini kullandı.