Amerika’da yaşayan, Türk Bilim İnsanı Prof. Dr. Derya Unutmaz ve gençlerden oluşan takım ‘Yerli’ Transformers Sıhhat Robotu Projesi’ni hayata gerçirdi. Optimus ismini verdikleri ‘Yardımcı Hemşire Sıhhat Robotu’ ile ilgili Prof. Dr. Derya Unutmaz Bilim Sıhhat Haber Ajansı’nın (BSHA) sorularını yanıtladı.
ABD’de bulunan Jackson Laboratuvarı Enstitüsü’nde misyon yapan Prof. Dr. Unutmaz, Türkiye’de bir unsur imza atarak, ülkenin birinci Start-up Robot Projesi’ni hayata geçirdi. BSHA’nın ulaştığı Bilim İnsanı Unutmaz, yapay zeka teknolojisindeki gelişmelerin, hayallerin ötesine seyahatin kapısını açtığını belirterek, dünyada yapay zeka üzerine çalışmaların ağırlaştığını, 5-10 yıl içerisinde ömür alanlarında robotları sıkça göreceğimizi söyledi. Yapay zeka teknolojisi tüm dünyanın üzerinde çalıştığı, ortaya çıkarılan projelerle ‘yok artık bu da mı oldu’ şaşkınlığına düşüren gelecek yıllarda sıkça ismini duyacağımız bir alan. Robotik cerrahi ile aşina olduğumuz, uzaydaki bir astronotun bile artık günümüzde ameliyat edilebileceği bir çağdayız. Türk Bilim insanları da yapay zeka çalışmaları ile vaktin ruhunu yakalıyor.
‘Yerli’ Transformers Yardımcı Sıhhat Robotu
Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayan, Connecticut Eyaleti’ndeki Jackson Laboratuvarı Enstitüsü’nde vazife yapan kanser araştırmaları konusunda gerçekleştirdiği çalışmalarla ismini duyuran Bilim İnsanı İmmünoloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Unutmaz, Optimus isimli yerli ve ulusal yardımcı hemşire robot projesi geliştirdi. Sıhhat dalında kullanılabilecek prototip robot hakkında BSHA’nın sorularını yanıtlayan Prof. Dr. Unutmaz, yıl sonunda seri üretimine başlayacakları Transformers Sinema Serisi’ndeki robot Optimus’un ismini verdikleri robotun hastanelerde misyon alabileceğini, toplumsal bir robot olduğunu, şu anki prototip haliyle gördüğünü, yürüdüğünü, duyduğunu, karşısındaki nesneyi tanıdığını, komutları yerine getirebildiğini söyledi. Üretim maliyeti hakkında net bilgi vermeyen Prof. Unutmaz, üretikleri robotun muadillerinin dünyada 50 bin dolar civarında olduğunu, Optimus’un yerli ve ulusal olarak ülkemizde üretilecek olması nedeniyle maliyet konusunda kendilerine güvendiklerini, bu manada tahminen de Çin’le bile rekabet edebilecek pozisyonda olunacağını vurguladı.
BSHA: Optimus’un şu anda ortamızda olmasını bilim kurgu tutkunuza borçluyuz. Bilim Kurgu Tutkunuzdan bahsedebilir misiniz?
D:U: Çok küçük yaşlardan beri bilim kurguya meraklı biri oldum. Uzay Yolu sineması hayatımı çok etkileyen sinemalar ortasındadır. Bilim kurgu merakım ve Uzay Yolu sineması ile birinci kez insanlığın düşünüp de yapamayacağı bir şey olmadığı fikri yerleşti. Sonradan birkaç yıl sonra bilgisayarlar çıkmaya başladı. Ve bende çok meraklıydım. Türkiye’de birinci sefer bilgisayar kullananlar ortasındaydım diyebilirim. Bilgisayarlar sonrasında da yapay zekaya merak saldım. Yaklaşık 30 yıldır yapay zekayı takip ediyorum. Daha sonra Yıldız Savaşları, Battlestar Galactica ve diğer sinemalarda de robotların hayatımızda ne kadar tesirli olabileceğini görmeye başladık. Son yıllarda yapay zeka da inanılmaz bir sıçrama var. Robot teknolojisi de epey gelişmeye başladı. Robotlar hayatımıza girmiş oldu. Bunun insanlığa çok değerli bir katkısı olacağını düşündük. Türkiye’de bu projeyi başlatmak biraz çılgınca bir fikir olacak diye düşündük ve kendim de hekim olmamdan kaynaklı, sıhhat alanında yararlı olacak bir robot yapmayı düşündüm. Tasarladığımız robotlar birinci etapta hastanelerde hemşirelere ve hastalara yardımcı robot olacak halde tasarlandı. Bundan sonraki versiyonları da toplumsal robot diyebileceğimiz, meskenlerde de kullanılabilecek, yaşlılara, demans hastalarına bakım verebilecek, onlarla irtibat kurabilecek robotlar olarak düşünüyoruz. Bu proje vilayet başladığımızda biraz çılgıncaydı lakin çılgın olmadan da bir şeyler de yapılmıyor.
BSHA: Optimus’u biraz tanıyabilir miyiz?
D.U: Optimus, bir hemşirenin ‘ilacı al gel’ komutunu yerine getirebilecek, karşısına bir mahzur çıktığında, pürüzün sağından solunda geçebilecek bir robot. Geliştirdiğimiz özel bir programla haritalama sayesinde odayı bulup içeri girebiliyor. Geliştirmeye devam ediyoruz. Gitgide zekası artacak. Prototip haliyle şu an hastanelerde hemşirelere yardımcı olabilecek düzeyde. Yazılımını geliştirdiğimiz kol ile nesneleri tutacak, hastaya uzatacak, tansiyon ölçebilecek, ilerleyen vakitte iğne bile yapabilecek. Birinci denemelerimizi İstanbul’da Acı Badem Hastanesi’nde yaptık.
BSHA: Acıbadem Hastanesi’nde deneme yaptığınızda sıhhat çalışanlarının robotla birinci tanışmada reaksiyonları nasıl oldu?
D.U: Çok kıymetli bir soru. Ocak ayında İstanbul Acıbadem Hastanesi’nde gerçekleştirdik birinci denememizi. Gayemiz da yansıları ölçmekti. Önümüzdeki ayda yeni denemelere başlayacağız. Birinci denememizde daha çok sıhhat çalışanının reaksiyonunu ve ilgisini ölçmeye çalıştık. Robotumuzun hastalarla da irtibatı oldu fakat daha çok sıhhat çalışanına yönelik bir denemeydi. Hemşirelerden ve öteki çalışanlardan aldığımız reaksiyonlar çok olumlu ve heyecan vericiydi. Onların çok güzeline gitti, hastalar biraz şaşkınlık içerisinde bakıyorlardı. Önümüzdeki aylarda yatan hastaların reaksiyonlarını ölçecek bir saha çalışması gerçekleştireceğiz. Acı Badem Hastanesi sahibi Mehmet Ali Aydınlar teşebbüsümüze dayanak oluyor, bu hususlara çok açık vizyonel biri. Bir sonraki denememizi Ataşehir’deki AcıBadem Hastanesi’nde gerçekleştireceğiz. Tabi ki denemelerimiz bütün hastanelere de açık olacak. Bu denemeler şu anda üzerinde çalıştığım robot psikolojisi üzerine bir makaleme de yarar sağlıyor. Robot psikolojisi derken, insanların robotlar karşısındaki psikolojisi üzerine de bir araştırma yapma imkanı buluyorum. Dünya genelinde tanınan olan Chat GPT’ye – OpenAI tarafından geliştirilen Chatbot, hem kontrollü hem de destekli öğrenme teknikleriyle ince ayar yapılmış büyük bir lisan modeli- uyumlu hale getirmeye çalışıyoruz. Hastalığı bile teşhis edebiliyor. Yapay zeka çalışmalarımız devam ediyor.
Bir Gün Kendimizi Robotlara Alışmış Bulacağız
BSHA: Optimus hastanelerde hangi ünitelerde kullanılmaya uygun olacak?
D.U: Birinci etapta tabi ki servislerde kullanıma uygun olacak. Oldukça bir denemeye muhtaçlık var robotların rastgele bir yanlış yapmaması lazım. Ve insanların ellerinin altında bir robotun dolaşmasına alışması lazım. Yapay zeka da çok süratli bir biçimde gelişiyor. Birgün kendimizi robotlara alışmış olarak bulacağız. Optimus hemşirelere yardımcı bir robot. Günde 24 saat haftada 7 gün hiç durmadan çalışabiliyorlar. Hastaları sık sık denetim edebiliyorlar. Gereksinimlerini götürüp getirebiliyorlar. Kimi konular bilim kurgu üzere gelse de önümüzdeki yıllarda çok daha gelişecekler. Yaşayarak göreceğiz.
Optimus Yaşlı Bakımı Da Yapabilecek
BSHA: Toplumsal robot nedir biraz bu hususta bilgi verebilir misiniz?
D.U: Şu anda günlük hayatımızda da aslında bu tip robotlara inanılmaz derecede gereksinim var. Her geçen gün yaşlı nüfusun giderek arttığı dünyada ve Türkiye’de yaşlı bakımı konusu da hayli değer taşıyor. Evde hastaların takibi, demans hastalarının bakımı, denetimi konusunda da faal robotlar olacak. Toplum gitgide yaşlanıyor. Yaşlı insanlara bakacak beşerler azalıyor. Bunun yanında kimi bölümlerde sıkıcı işleri yapacak insan da bulunamıyor, yalnızca sıhhat kesimi değil, otellerde de bu robotlar kullanabilir. Şu andaki tanıttığımız prototip Optimus ise çeşitli misyonlar yapıyor. Örneğin; taşıma yapabiliyor, büyük aletler çekebiliyor. Kamerası var. Konuşabiliyor çok daha işlevsel bir robot. Kronik hastalıkları olanlara da yardımcı olabilecek nitelikte bir robot.
Çocuk Servislerine Özel Robot Geliştiriyoruz
BSHA: Hastanede çocukların robotlara ilgisi nasıl oldu?
D.U: Evet çocukların ilgisi çok hoştu. Çocuk servisinde de kısa bir deneme yaptık. Çocukların çok güzeline gitti ve çocuk servislerine özel de bir robot çalışmamız olacak. Şimdi bitmedi fakat birkaç haftaya kadar tamamlanmış olacak. Daha çok çocukların irtibat kurabileceği, daha küçük daha kolay bir robot olarak tasarlıyoruz.
BSHA: Proje takımı ve destekçileri kimlerden oluşuyor?
D.U: Optimus ile ilgili çalışmalara 1 yıl evvel başladık. Robotun beyin kısmını oluşturan yazılımlar İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Robot Ekibi ve farklı üniversitelerde eğitim gören, mezun genç bilim insanları tarafından yazıldı. KODMED, bir Ar-Ge merkezi. Robotun gövde kısmını meydana getiren hardware denilen kısımları ve içindeki modülleri da büsbütün biz tasarladık. 3D yazıcılar ile üretim gerçekleştirdik. Büsbütün kendi imkanlarımızla muhakkak bir noktaya kadar geldik. Optimus Robot Projesi’ne takviye verenler; lise arkadaşlarım olan şu an da Deniz Ticaret Odası Lider Yardımcılığı misyonunu yürüten Recep Düzgit ve Reklamcı Ogeday Karahan’la bir arada 3 yıl evvel bir start-up şirketi KODMED’i kurduk. Projemizin yerli ve ulusal olmasını önemsedik. Nobel İlaç Şirketi Sahibi Hasan Ulusoy ve Acıbadem Hastaneleri sahibi Mehmet Ali Aydınlar da finansman dayanağı sağladı.
BSHA: Türkiye yapay zeka alanına biraz yabancı, 7-24 hiç durmadan çalışabilecek bir robot patronların arayıp da bulamadıkları bir şey. İnsanın iş gücünü engelleyen bir öge olarak görülüp reaksiyon alır mı sizce?
D.U: Her türlü teknolojik gelişme bir reaksiyon alır. Teknolojinin hem yeterli tarafları var makus olumsuz tarafları var. Bilgisayar teknolojisi internet hayatımızı ne kadar olumlu etkiledi fakat olumsuz tesirleri de olmuştur. Bu regülasyonlar teknoloji geliştikçe ortaya çıkacaktır diye düşünüyorum. Biz bir yerde öncü olarak ilerliyoruz. Bunlar bir hemşirenin yerine geçecek robotlar değil, onlara dayanak verecek robotlar. Geceyarısı sabaha kadar tahminen iki beşere değil bir beşere muhtaçlık olacak. Bilgisayar sistemleri bir defa programlanıp ayarlandıktan sonra yanlış, yanılgı yapma hisseleri çabucak hemen hiç olmuyor. Bunu kendi kendini kullanan otomobillerde da da gördük. Bu inanç oluştukça kurumlardan da talep artacaktır. Robot bulunan bir hastaneye gitmek ya da çalışmak daha inançlı hale gelecek diye düşünüyoruz. Heyecan verici günler bekliyor bizi.
BSHA: Yıl sonunda üretime başlanacak optimus robotunun kaç adet üretimi öngörülüyor, iddiası maliyet bilgisi alabilir miyiz?
D.U: Şu anda bu mevzularda bir şey söylemek çok hakikat olmayacak. Robot çalışmalarımıza başlarken 2024-2025 yılında belirli bir noktaya ulaşırız diyorduk. Şu an bulunduğumuz noktaya geleceğimizi tasarlamıştık. Ön gördüğümüzden daha süratli ilerledik. Önümüzdeki vakit diliminde üretim konusunda çeşitli görüşmelerimiz olacak.
BSHA: Üretim nerede yapılacak?
D.U: Şimdi bu hususta da bir yer ismi veremem fakat muhakkak üretim Türkiye’de olacak.
BSHA: Çok kıymetli bir bilimsel çalışmaya imza atarken devlet takviyesi, teşvik konusunda bir müracaatınız oldu mu?
D:U: Biz şimdi hiçbir teşvik almadık bu türlü bir müracaatımız da yok. Ortaya bir şeyler çıkartmak istedim, riskli bir projeydi. TÜBİTAK ile görüşmelerimiz oldu. Yakında oraya proje sunmayı planlıyoruz. Neyse ki dayanak verecek vizyoner arkadaşlarımız vardı. Üretim sürecine geçeceğimiz vakit devlet takviyesinin çok ehemmiyeti olacak. kendi başımıza üretim maliyetlerini karşılayabilmemiz imkansız. Burada beni en çok keyifli eden şey robot projemi, hayalimi Türkiye’de gerçekleştirebiliyor olmak ve yapay zeka alanında oluşabilecek ekosisteme de bir desteğimizin olmasıdır. Geleceği olan bir iş, gelecekte ülkemizde de bir robot sanayisi oluşacaktır. Bu kaçınılmazdır. Bu projemizle tahminen diğerlerini da heyecanlandırırız, herkes başarılı olamayabilir lakin start-up kültürü de bu türlü riskli bir şey.
BSHA: Türkiye robot üretiminin gerçekleştirileceği alt yapıya, beyin ve insan gücüne sahip bir ülke diyebilir miyiz?
D.U: Tabi ki. Optimus robotumuzun prototipinin yüzde 90’ını kendimiz bir atölye kurduk, üç boyutlu basıcılardan tutun da devrelerine kadar bir ortaya getirilmesine kadar her şeyini kendimiz yaptık. Yalnızca motorlarını dışarıdan aldık. Bunu Türkiye’de yapabilmek üretebilmek muhakkak mümkündür.
Maliyette Çin’le Rekabet Edebiliriz
BSHA: Pekala robotun fiyatı ne olacak diye sorsam?
D.U: Maliyet konusunda şu anda bir şey söyleyemiyorum lakin şunu söyleyebilirim. Biz bu işe birinci başladığımızda daima bu husus öne sürülmüştü. ‘Maliyetler çok yüksek olur, dünyada bu tip robotlar 20-30-50 bin dolarlara satılıyor. Bunu kimse alamaz’ dediler. Biz bunların altında olabileceğimizi rekabetçi olabileceğimizi düşünüyoruz. Birçok şeyi kendimiz tasarladığımız, Türkiye’de üretim yapacağımız, yerli ve ulusal bir proje olmamız sayesinde maliyet konusunda kendimize güveniyoruz. Maliyet konusunda tahminen de Çin’le bile rekabet edebiliriz. Lakin bir sayı veremiyoruz şu an da. Farklı modeller de yapacağız. Meskende olabilecekler, hastanelerde, otellerde olabilecek modeller. Lakin dünyadaki misal muadillerinden daha ucuz olacağını söyleyebiliriz.
Elon Musk Bizden Kopya Çekti
BSHA: Optimus ismi konusunda dikkat çeken bir açıklamanız var. Elon Musk bizden kopya çekti demişsiniz?
D.U: Biz robotu tasarlamaya başladığımız vakit bir yıldan fazla oldu ve robotumuza bir kod ismi vermek istedik. Tekrar benim bilim kurgu sevgimden ötürü Transformers sinema serisi vardır, oradaki bir robotun ismi Optimus. Bu robotun da ismi Optimus olsun diye karar verdik ve başladık. Geçen yıl yanılmıyorsam eylül yahut ekim ayında, Elon Musk da bir robot üzerinde çalışıyordu. O da robotunun ismini Optimus olarak açıkladı. Oraya bir gönderme yapmıştım. Bu türlü tatlı bir tesadüf olmuş oldu. Tabi ki bu kod isim, üretime geçtikten sonra değişik model isimleri verilecek. Güzel bir isim ki Elon Musk bile bu ismi tercih etmiş.
BSHA: Yapay zeka projeleri konusunda ilgili bireylere gençlere teklifleriniz neler olur?
D.U: Yapay zekaya ilgili duyanlar için toplumsal medyada da paylaşımlarda bulunuyorum. Projemizde de çalışan arkadaşlarımızın tamamı genç arkadaşlar. Yapay zeka konusu çok kıymetli bir bahis zira ilerleyen yıllarda 10-20 yıl sonra şu anda var olan mesleklerin yüzde 99’u o vakit var olmayacak. Zira yapay zeka ve robotlar hayatımızı çok farklı noktalara getirecek. Birçok işi yapabiliyorsunuz artık. Gençlerin yapay zekayı nasıl kullanabiliriz ya da uzmanlık alanlarında kendilerini geliştirmeleri için yapay zekayı kavramalarını önerebilirim. Herkes tabi ki yapay zeka programcısı olabilecek diye bir şey de yok ancak bir tabip, bir avukat da olsanız yapay zeka işinizde inanılmaz yararlar sağlayabilir ve sizi rekabetçi hale getirebilir. Zira tahminen gelecekte tabiplere, avukatlara, mühendislere ve daha birçok mesleğe gereksinim olmayacak ve o durumda da yapay zekayı takip eden, kullanan bireyler, meslekler çok daha avantajli durumda olacaktır. Chat GPT diye bir meslek oluşmaya başladı, prompt engineering diye bir meslek oluşmaya başladı. Yapay zekaya soru sormayı bilebilmek sizi baya avantajlı bir duruma koyuyor. Yaratıcı ve teşebbüsçü olmak eskisinden daha da değerli hale gelecek. (BSHA – Bilim ve Sıhhat Haber Ajansı)