Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, yaşlılarda ruhsal sağlamlık ve ruhsal sağlamlığın değeri ile ilgili, “Kim genç yaşında benmerkezciyse ileri yaşında yalnız kalıyor. Yetiştirdiği çocukları benmerkezciyse ‘Önce benim konforum. Evvel can sonra canan’ diyor. Bu türlü olunca da ilerleyen yıllarda kişi yalnız kalıyor” dedi.
Tarhan, yaşlılarda ruhsal sağlamlık ve ruhsal sağlamlığın değerine ait değerlendirmede bulundu.
SAĞLIKLI YAŞLANMA VARSA KİŞİ İLERİ YAŞLARINDA MEMNUN OLUYOR
Sağlıklı yaşlanma varsa ileri yaştaki şahısların daha keyifli olduğunu kaydeden Tarhan, şöyle konuştu:
- “İleri yaşlardaki bireyler artık yarış koltuğunda değil, yarış pistinde değil, heyet koltuğunda oturuyorlar. Fakat kendini hala yarış koltuğunda görüyorsa memnun olamıyorlar yani aslında sağlıklı yaşlanma varsa bunu sağlayabiliyor kişi. Sağlıklı yaşlanma yoksa her şeyde faal olmaya çalışıyor, gençlere özenmeye çalışıyor. Her yaşın hoşlukları var, zorlukları var, beşere kazandırdığı şeyler var.
- Kişinin vakitle kaybettiği yetiler var. Bütün bunlar ortasında hangisine odaklanırsa ruh hali de bundan etkileniyor. Yaşlılıktaki ruhsal sağlamlık o halde oluşuyor. Bu nedenle ruhsal sağlamlığı aslında bilmek lazım. Ruhsal sağlamlık yaşlılarda olağanda genel olarak artıyor.”
Tarhan, ruhsal sağlamlığın, insanın zorluk yaşadığı vakit süratle tekrar eski haline gelebilmesi olduğunu söz ederek, “Bu durum olgun kişiliği olan yaşlılarda olağanda artar. Yaşlılık aslında hayatta deneyim birikimi olduğu için yaşlılar çoklukla daha bilgeleşirler. Gençlerin korktuğu ve panik yaşadığı olaylarda yaşlılar dengeyi sağlarlar. Bu durum aslında tabiatta da emsal formdadır. Yaşlı kurtlar bilgedir. En geride durur ve sürüye gelen tehlikeleri uzaktan gözetir, başkalarına haber verir. Genç kurtlar sürüde önden masraf, yaşlı kurtlar arttan masraf. Sürü onların deneyiminden faydalanıyor. Bu durum beşerler için de geçerlidir. Hayat olayları karşısında yaşlıların ön sezgileri ve rasyonel sezgilerinden gençler yararlanırsa deneyimlerinden yarar sağlayabilirler. Ruhsal sağlamlık, zorluk yaşandığı vakit kolay kolay toparlanabilme becerisidir” değerlendirmesinde bulundu.
“TEORİK BİLGİYLE, PRATİK DENEYİM VE USTALIK BİLGİSİ BİR OLMUYOR”
Bu durumun ileri yaştaki insanların ruh sıhhati açısından da değerli olduğunu belirten Tarhan, “Kendisinden fikir alınan, danışılan, sorulan ve gençlerin etrafında olduğu yaşlılık, keyif verici bir yaşlılıktır. Natürel bu geniş ailelerde daha çok mümkündür. Genç çiftler çocuk büyütürken onların deneyimlerinden yararlanır. Onlara kırıp dökmeden annelik – babalık maharetleri öğretiyorlar. Günümüzde çekirdek aile nedeniyle bu bilgi transferi ve deneyim transferi olmuyor. Gençler de toplumsal medyadan, internetten, kitaplardan öğrenmeye çalışıyorlar fakat teorik bilgiyle, pratik deneyim bilgisi ve ustalık bilgisi bir olmuyor” açıklamasında bulundu.
Tarhan, toplum olarak geniş aile yapısının tam olarak kaybedilmediğini belirterek, Türkiye’yi ziyaret eden yabancı bir sosyoloğun Türk aile yapısı üzerine bir inceleme yaptığınıdan bahsetti.
Tarhan, “Çekirdek aile ve geniş aile dönüşümü nasıl diye incelemiş. ‘Çekirdek aile gözüküyor ancak siz çekirdek ailede de değilsiniz geniş aile de. Çekirdek aile konfederasyonu olmuşsunuz’ demiş. Birtakım ailelerde birebir apartmanda yaşıyor fakat konutları başka. Birçok bir ortada, sık sık görüşüyor, çocuklar birlikte oynuyor, birlikte büyüyor. Birtakım sorunlar de beraberinde geliyor ancak büyük bir dayanak de oluyor. Mesela biri hasta olduğu vakit başkaları takviye veriyor. Zelzele bölgesinde geniş ailenin fevkalade yararını gördük. Çabucak bir anda bütün aileler bir ortaya geldi, yalnızlığı giderdiler, yaşlıların yalnızlığını giderdiler, tıpkı meskende kalmaya başladılar” bilgisini verdi.
DÜNYAYI BEKLEYEN 3 BÜYÜK TEHLİKEDEN BİRİ YALNIZLIK
Yalnızlık sıkıntısının tüm dünyada en kıymetli problemler ortasında görüldüğünü kaydeden Tarhan, “2019 yılında Dünya Ekonomik Forumunun gerçekleştirildiği Davos’ta dünyayı bekleyen üç büyük tehlike yalnızlık, iklim değişikliği ve ekonomik dengesizlik yani gelir eşitsizliği olarak belirtildi” tabirlerini kullandı.
Yalnızlığın pek çok yan tesirinin yapılan çalışmalarda ortaya konulduğunu kaydeden Tarhan, “Yalnızlık, kişinin vücut sıhhatine bir günde 15 sigara içmiş kadar ziyan veriyor. Yalnız yaşamak bağışıklık sistemini bozuyor, sıhhati bozuyor” ihtarında bulundu.
“GENÇLİĞİNDE BENMERKEZCİ OLAN İLERİ YAŞTA YALNIZ KALIYOR”
Tarhan, ileri yaştaki yalnızlığın en büyük sebebinin, şahısların ruhsal sağlamlıklarına yönelik yanlış şeyler yapılması olduğunu belirterek, “İleri yaştaki insanların en büyük muhtaçlığı toplumsal takviye. Kim genç yaşında benmerkezciyse ileri yaşında yalnız kalıyor. Yetiştirdiği çocukları benmerkezciyse ‘Önce benim konforum. Evvel can sonra canan’ diyor. Bu türlü olunca da ilerleyen yıllarda kişi yalnız kalıyor. İhtiyarlık periyotları de mutsuz geçiyor. Modernizmin getirdiği birçok şey hayatımızı kolaylaştırırken maalesef kimi insani özelliklerimizi kaybettirdi bize” tabirlerini kullandı.
MUTLU İHTİYARLARIN SIRRI NE?
Dünyada ileri yaşla ilgili kriterlerin de hayat mühletinin uzamasıyla bir arada değiştiğini, 65’ten sonrasının yaşlılık, 75’ten sonrasının ise ileri yaşlılık olarak kabul edildiğini kaydeden Tarhan, yaşlılıkla birlikte fizyolojik olarak birtakım yetilerin zayıfladığını belirterek, “Görme zayıflıyor, hafıza zayıflıyor. Kimi azalan yetiler var mesela yeni şeyler öğrenmek zorlaşır. Buna rağmen ileri yaşta artan yetiler de var. Mesela bilgelik ve ağırbaşlılık artıyor. Mantıklı hakikat düşünme, sağlıklı karar verme artıyor ve daha hakikat kıymet yargılarına sahip olma artıyor. Bilgi birikimi ve deneyim olgun kişilikle birleşirse keyifli ihtiyar ortaya çıkıyor. Yani bu türlü şahıslar daha dengeli, hoşgörülü ve daha sabırlı oluyorlar” açıklamasında bulundu.
Tarhan, bilgeleşmeyi öğrenmenin küçük yaşlardan itibaren öğrenilmesi gerektiğini hatırlatarak, “Zihinsel yetilerde de kişi bilgeleşerek o azalan zihinsel yetileri çok rahat telafi edebiliyor. Burada kişinin küçük yaşta bu yetileri kazanmaya yönelik bir hayat ve ömür tarzı oluşturması gerekir. İnsan bedenini en çok yaşlandıran şey, yanlış yaşama. Lokman Hekim’in hastalık için ‘3’te 1 ayazdan, 3’te 1 boğazdan ve 3’te 1 de gamdan olur’ dediği söylenir. Yaşama tarzımızı küçük yaştan itibaren gerçek bir formda planlarsak kişi ilerleyen periyotlarda kaliteli bir yaşlılık geçirebilir” yorumunda bulundu.
ZİHİN DAİMA AÇIK TUTULMALI
Beynin kullan ya da kaybet kuralı ile çalışan bir özelliği olduğunu kaydeden Tarhan, “Beyni en çok geliştiren şey yeni tecrübelere açık olmasıdır ve yeni bilgiler öğrenmektir. Birebir vakitte da kişinin düşündüğü hakkında düşünmesidir. Beyni geliştiren, beyin egzersizleridir bunlar. Beyin ezberci olursa, otomatik olarak daima birebir yolda gidip gelirse, daima tıpkı işleri yaparsa beyefendisinin belirli yolları çalıştığı alanlar canlı kalıyor başkaları yıkılıyor. Lakin kişi beynin her tarafını kullanıyorsa, yorum yapıyorsa, olayları tahlil ediyorsa, toplumsal temas artıyorsa, etrafla irtibat uygunsa, okuyorsa 100 yaşına gelse bile zihni açık oluyor” sözlerini kullandı.
SAĞLIKLI YAŞLANMAK ÖNEMLİ
Tarhan, toplumda yaşlılığın şifası olmayan bir hastalık üzere görüldüğüne ait vakit zaman ön yargılar olduğunu söz ederek, “Yaşlılık bir hastalık değil ki onun için yaşlılık psikolojisi demiyoruz, yaşlanma psikolojisi diyoruz. Anti-aging teriminin kullanılması yaşlılığı bir düşman üzere gördüğü için sakıncalı oldu. Artık sağlıklı yaşlanma tabiri kullanılıyor. Yaşlanmayı tehdit üzere görmek yerine, yaşlanmayı sağlıklı formda yapmak değerlidir. Mesela hastalıkları tehdit üzere görmek yerine hastalıkları yönetmek, karşımıza almak yerine hastalıkları kabullenip yönetmek gerekiyor. Bunu yaptığı vakit kişi keyifli oluyor” dedi.