DENEME: DOKTRİN SAVAŞLARI: CUMHURİYETİN İKİNCİ YÜZYILI
Canberk Keskin
Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
21. yüzyılda siyaset algılar üzerinden yönetiliyor. Algısı güçlü olan, elindeki araçları hakikat ve tesirli kullanabilen daha çok beşere ulaşabiliyor ve seçimi kazanma ihtimalini arttırıyor. Pekala seçimlere yaklaşık 6 ay üzere kısa bir müddet kalmışken Türkiye Siyaseti nasıl bir yol izliyor ve bu bize uzun devirde neleri anlatabilir? Türkiye’de çok alışılmamış yeni bir üslup doğmaya başladı. Evvelce başkanlar mikro vaatler ve seçim çalışmaları ile kamuoyunun dayanağını almaya çalışırdı. Bölge bölge strateji ve taktikler belirlenerek hangi bölgede nelere vurgu yapılacağı konusunda uzmanlar uzun çalışmalar yapardı. 2023 yaklaşırken bu süreç seçim vaatleri açısından farklılaştı.
Türkiye’de siyaset yapıcılar muhakkak ki geniş çaplı bir vizyon dokümanını yayınlamaya ve makro maksatlar ile seçim kampanyasını yürütmeye başladı. 2020’de 37. Olağan Kurultayı’nı yapan CHP, İkinci Yüzyıla Davet Beyannamesi ismini verdiği, Cumhuriyetin ikinci yüzyılında Türkiye’de uygulamak istediği birtakım maksatları ve idare unsurlarını sundu. Daha evvel CHP tarihî sürecinde, 5 farklı beyanname yayınlayarak seçim kampanyasını duyurmuştu. 2020 yılından 3 Aralık 2022 tarihine geldiğimiz süreçte açıklanan beyannamenin epey görkemli bir lansmanı yapıldı. Dünyada akademik takımlarca tanınmış teknokratlar, bürokrasinin içinden gelen milletvekilleri, toplumun farklı kesitlerini temsil eden ve çalışma yürüten temsilciler konuşma sunumlarını epeyce akademik bir seviyede yaparak 2023 seçimleri için neler yapılacağını anlattı. Lakin daha evvel beyannamelerin bilakis bu beyanname seçim devri için değil, seçim kazanıldıktan sonra nasıl yönetileceği ile ilgili oldu. Bu noktada daha evvel de gazetecilerin çok kullandığı Kılıçdaroğlu Doktrini tabiri geçerli olabilir. 2023 seçimlerini CHP’nin içinde bulunduğu Millet İttifakı kazanırsa ülkeyi yönetme prensipleri belirli ki bu çerçevede olacak, 3 Aralık’ta konuşma ve sunum yapanlar seçim sonrasında da ülke idaresinde aktif olacaklardır.
Makro maksatlar üzerinden siyaset algısı yürütmeyi ve yönetmeyi aslında uzun müddettir görüyor ve dinliyoruz. AKP takımlarının lisanından düşürmediği ‘Hedef 2023’ söylemi aslında dikkatleri çeken ve AKP’nin tabanını bu alanda çok yeterli birleştiren bir söylemdi. 2023 amaçları, bir grup ulusal araçlar, yeni bir anayasa, dünyanın en büyük 10 iktisadından birine sahip olma, kişi başına düşen ulusal geliri arttırma üzere hedeflerdi. 2023 yılına girmeye çok az bir vakit kala yazdığım bu yazıda AKP 20 yıldır tek başına iktidar olmasına karşın aslında bu gayelerin yakınına bile yaklaşamadı. Artan gelir eşitsizlikleri ve yaşanan her türlü adaletsizlikler AKP’ye olan inancı zedeledi. Bu noktada AKP genel lideri Erdoğan, cumhurbaşkanı kimliği ile kendi doktrinlerini yayınlamaya başladı. Bunun en yakın örneğini Erdoğan’ın ‘Daha Adil Bir Dünya Mümkün’ kitabında memleketler arası sistemde olan adaletsizlikleri anlattığı ve bilhassa daima olarak “Dünya beşten büyüktür.” söylemi ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde veto yetkisine sahip 5 ülkeyi kastederek yeni bir dünya tertibi hayallerini bu kitapta anlatarak kendine bir doktrin yolu açtı. Daha sonra bu süreci Türkiye Yüzyılı isimli vizyon toplantısı ile gerçekleşmiştir.
Türkiye Yüzyılı ile İkinci Yüzyıla Davet toplantıları vize ne üzere farklılıkları yani ne üzere makro amaçları sunuyor? Birlikte inceleyelim. AKP’nin Türkiye Yüzyılı programı Erdoğan’ın şahsında toplanmış, onun çalışması haline getirilmiş ve siyasi bir hava katılmıştır. Bu programda içerik daha çok yerli ve ulusal vurgusu ile savunma endüstrisine yapılan yatırımları, güç konusunda dış istikrarları ve nükleer santraller ile dışa bağımlılığı azaltmayı, dijitalleşmeyi içeriyordu. Yapılan proje sunumu teknik isimlerden çok siyasi isimlerin yükte olduğu için yüzeysel kalan noktası çok fazlaydı. Bu çalışmanın daha çok AKP’nin tabanına yönelik olduğunu düşünüyorum. CHP’nin İkinci Yüzyıla Davet toplantısı önderin tersine alanında uzman bireylerin konuştuğu sunum yaptığı ve siyasalların yalnızca dinleyerek ders aldığı bir noktada durdu. CHP başkanının 70 kişilik grubumuz siyaset üstü olarak 7/24 bu vatan için çalışacaklar demesi de bunu en güzel yansıtan noktaydı. Çalışmalar kolay vaatlerin yerine bu vaatleri yerine getirebilecek şahısları ve ekonomik şartların nasıl sağlanacağını açıklıyordu. Dış siyaset açısından verilen ileti güvenlik söylemi yerine daha çok rekabetçi ve katma bedeli yüksek eser üretme ile ilgiliydi. Ayrıyeten dikkat alımlı bir diğer öge, CHP önderinin Altılı Masa başkanlarının ismini tek tek sayarak övmesi oldu. Burada belirtilmek istenen bir öteki vizyon Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi yerine Güçlendirilmiş parlamenter sistemi farklı siyasi partilerle gerçekleştirecek ve Türkiye’yi birlikte yönetme vurgusuydu.
Erdoğan Doktrini olarak isimlendirilen siyasetler, AKP’nin iktidarda kaldığı müddet boyunca günün kurallarına ve güvenlik şartlarına nazaran verdiği birtakım notadan oluşmaktadır. Bunun yanında tarihi ile bağlarını koparmayan, kuruluşu prestiji ile muhafazakâr demokrat çizgi tarifini kendine yakıştırmıştır. Erdoğan tarihî süreçte içinden geldiği Menderes, Demirel, Özal ve Refah geleneğinin uygulamaya çalıştığı kalkınma siyasetlerini örnek alıyor üzere görünse de aslında 2001 yılında Türkiye’nin girdiği kriz sonrası Derviş reçetesi olarak Türkiye’ye gelen IMF’nin ve sermayenin istediği şartların sağlanma süreci ile direkt bağlantılıydı. 2000’li yılların başında “Yeni Türkiye”, 2010’lu yıllardan itibaren “Ilımlı İslam” tezleri CIA eski lider yardımcısı Graham Fuller’in çok daha evvelce yayınladığı, Türkiye’nin jeopolitik düzlemini açıkladığı yazılarda bulmak mümkündür. Erdoğan Doktrini olarak isimlendirebileceğimiz şey tahminen de konjonktürün ta kendisidir.
2017 Anayasa Referandumu sürecinden bugüne birtakım gazeteci ve akademik takımların Kılıçdaroğlu Doktrini tarifi, referandumda hayır oyu veren partilerin ideolojik ögelerini bir kenara bırakarak muhalefet cephesini genişletmesi ile anlatılmıştı. 2018 genel seçimleri öncesi Yeterli Parti’ye transfer edilen 15 milletvekili, kurulan Millet İttifakı ile CHP ideolojik olarak taban tabana zıt olduğu partilerle seçime girdi. Daha sonra 2019 mahallî seçimlerinde stratejik ve kazanacak adaylar çerçevesinde gelişen ve farklı bölümlerin takviyesini alan strateji, 11 büyükşehir belediyesini CHP’nin kazanmasını sağladı. Bugün Türkiye’nin içinde bulunduğu siyasal kutuplaşma tabanını kırmak için yapılan çalışma ve İkinci Yüzyıla Davet toplantısı da bize Kılıçdaroğlu’nun son doktrinini, seçim stratejisini ve ülkeyi nasıl yönetmek istediğini anlatmıştır.
Burada çıkarılması gereken en değerli ders, iktidarı kazanmak değil, kazandıktan sonra yönetebilme yeteneğini kamuoyuna açıklayabilmektir. Bu manada Erdoğan Doktrini şu an kutuplaşmadan, militarist telaffuzlardan uzak kalmasa da Kılıçdaroğlu bu algıyı yıkarak çağdaş ve dünya ile rekabet edebilecek Türkiye’nin temellerini atmıştır. İsmi doktrin, strateji, beyanname yahut taktik, ne olursa olsun; bana nazaran Kılıçdaroğlu’nun vizyonu Türkiye’nin gelecek yıllarının kurtuluş reçetesidir.
……..
ŞİİR: MARANDA
Filiz UYGUN HAJJAR
Atatürk Üniversitesi Yüksek Lisans Öğrencisi
Sisten yükselirken,
Yeşilden yol alırken toprağa,
Kahve yamaçlarında göz sürdüğüm,
Evimin solmayan güneşi!
Sonsuza filizlenen çiçeğim.
Kaç renk ile hemhal olursun ?
Mavi, yeşil,kahve,beyaz
Ve sarı !
Yaşayan seni,
Seni bilen özleyecektir.
Kaç ahşapta demetlendin?
Sobadaki fokur fokur bakır gügüm
Şifana hazırlarken dağların suyunu
Kaç mevsimin yaralarını örttün ?
Ben varım artık,
Dedemin sana yadigarıyım.
Bana Demirkapı’yı gezdir,
Solaklı’yı anlat.
Kuşmer’i getir bana artık çayır kokusunda.
Dumanlı dağlarında türkü söylet.
Varol Maranda’m
Hep bu türlü ol, kendin…
Solmadan, dipdiri…
Ve şahit ol jenerasyonuma.
………
ÖYKÜ: “YİNE Mİ PHİLİP K. DİCK?”
Emrecan Doğan
İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Türk Lisanı ve Edebiyatı Bölümü
Derin bir soluk alıp verdim, editörüm gözden geçirip notlarla birlikte tekrar bana gönderdiği evrakıma dair düştüğü editör notlarında benden yeni bir Philip K. Dick olarak bahsediyordu. Hikayelerimde Philip K. Dick’ın tesirini ve onun havasını görmüş. Bu başıma birinci sefer gelmiyordu, merak ettiğim mevzuysa Philip K. Dick isimli bu müellifi hayatımda hiç okumamış olduğum hâlde nasıl oluyor da yazdıklarım onu anımsatabiliyordu. Bunu anlamamıştım. Bunun tam olarak ne manaya geldiğini de bilmiyordum. Philip K. Dick’ın nasıl bir müellif olduğunu, ne yazıp yazmadığını ya da ne yaptığını bilmediğimden bu makûs bir şey miydi yoksa âlâ bir şey miydi anlayamamıştım. Bir sefer nasıl bir adamdı? Tip olarak beni mi andırıyordu? Yazdıkları nasıldı, hususları, temaları ne üzerineydi? Bunları bilmiyordum. Daha birkaç ay evvel diğer bir yayınevine gönderdiğim belgemde kabul alınca online toplantılara başlamıştık. Pandemi periyodunun getirilerinden, asla birbirimizi ziyaret etmeden meskenden toplantı yapıyorduk. Orada da editör bana Sen de Philip K. Dick kumaşı var demişti. O vakit aldırmamıştım lakin art geriye ikinci sefer söylenince insan merak etmiyor değil. Kim yahu bu Philip K. Dick?
Aklımda bu soruyla birlikte bilgisayarın başına oturdum. Her vakit Word evrakı açmak ve yazmak için kullandığım parmaklarımla klavyemi bu sefer Philip K. Dick’ın kim olduğunu öğrenmek için çalıştırdım. Kolay bir gugıllama ile her vakit takıldığım ve benim üzere bilimkurgu meraklısı okur muharrirleri bir ortaya getiren Bilimkurgu Kulübü platformuna ulaştım. Burada Philip K. Dick hakkında bir sürü yazı vardı. Hayatı, sanatı, kişiliği ve evliliklerine kadar her bilgi bulunuyordu. Gözüme kestirdiklerimi okumaya başladım. En başta ortadaki K’nın açılımı Kindred imiş. Gelecek öngörüleri, hayat ideolojiden, bilimkurguya bakış, uyuşturucu, halüsinasyon, yazma suratı vesaire birtakım ortak noktalarımız vardı lakin bu ben değildim. Aslında bakınca oldukça ortak noktamız vardı, ben de zihinleri bulanık karakterler yazmayı seviyordum. Hikaye karakterlerimin meczup olmasını ya da hikaye sırasında yavaş yavaş delirmesini seviyordum. Fakat benzerlik bu kadardı, onun dışında pek bir şey yoktu. Hele sitede yer alan o fotoğrafı, Türkiye’de böylesi bir sakal bıraksam ne güzel görünürüm ne de muharrir olabilirim. Lakin ve lakin beni radikal dini örgüt üyesi zannederler.
Araştırmaya devam ettim, adam bir uyuşturucu bağımlısıydı. Herkesten uzaklaşıp bir kulübeye kapanıyor, o denli yazıyordu. Bu sırada da ağır amfetamine gömülüyordu lakin çok şaşırtan bir ayrıntı vardı. Bu sıra dışı yazma maratonundan sonra doktora gittiğinde amfetamine karşı bağışıklığı olduğunu öğreniyordu. Yani hiç kana karışmadan bedeninden atılıyordu. Bir tıp plasebo göstermişti. Dakikada yüz söz yazmak, hele daktiloyla yapmak epey güç bir işti. Yazarken hiç mi düşünüyordu? Akşama kadar bu biçimde bilgisayarın başına oturup saatlerce müellifi araştırıp durdum. Bilgisayardan uyuşmuş bacaklarımla kalkmaya uğraşırken hakkında beş altı yazıyı devirmiştim. Gözlerim de yorulmuştu lakin Philip Kindred Dick’ın kim olduğunu da öğrenmiştim. Safsata diyerek o akşam yemek yedikten sonra çay içip yattım. Sonraki gün onu çoktan unutmuştum.
Her vakit olduğu üzere yedide kalkıp sekize kadar kahvaltıda oturdum. Dokuza gelirken soframı toplamış, kahvemi almıştım. Türk kahvesiydi elbette, öbür kahveleri sevmem. Bilgisayarın başına geçtim ve dün bitirdiğim hikaye belgesinin ismine baktım: Uzayda Aşk. Yeni bir hikaye için isimsiz bir belge açtım ve şaşırtan bir formda belgeyi açar açmaz aklıma kusursuz bir hikaye fikri geldi. Meczupluğu olan bir adamı yazacaktım fakat bunun o kadar da şaşırtan olmadığına karar verdim. Boş sayfaya birkaç dakika daha bakıp kahvemi yudumladım. Kahvem tabanına gelmiş, saat on olmuştu fakat tek satır yazamamıştım. İçimden gereksiz bir tasa dalgası yükselip boğazıma kadar çıktı ve orayı sıkmaya başladım. Kısa bir an için nefes alamadığımı düşünerek sakinleşmeye çalıştım. Ortadan geçen ve hiçbir şey yazamadığım bir saat için kendimi suçladım. Sanki yazmaya hevesim mı yok? dedim ancak profesyonel bir müellif olmak istiyorsam bu heves işlerini bir kenara bırakıp nizamlı yazmayı öğrenecektim. Boş sayfaya boş gözlerle bakmaya devam ederken aklımda yeni bir fikir daha parıldadı ancak ondan büsbütün emin olmak için önünü sonunu zihnimde yokladım. Tamamdı, bir bilimkurgu hikayesi yazacaktım. Bir robot avcısı olacaktı, bu adam robotları avlarken gelişmiş sürümlü robotlar kendini o kadar uygun geliştirecekti ki adam kim robot kim insan karıştıracaktı. Hikayenin ana konusu da bu olacaktı.
Hemen bu fikri yazmaya koyuldum. Oldukça sürükleyiciydi ve üstelik kolay yazabiliyordum. Güya hikayeyi zihnimde uzun müddet tutup, orada olgunlaştırmış ve yazmaya hazır hâle getirmiştim. Fevkalade derecede akıyordu, aslında hikayenin parmaklarımdan klavyeye, klavyeden ekrana akmasını garipsemiştim. İşte o an başıma dank dedi, bir an dün hayatına göz attığım muharriri hatırladım. Hani şu Philip Kindred Dick denen adam. Bir an için bu yazdığım öykünün yazmamdaki kolaylığın ondan kaynaklandığını düşündüm.
“Saçmalık! Bir defa adamın hiçbir kitabını okumadım bile.” diye bağırdım bilgisayarımın başından güya tek başıma yaşadığım konutumda beni duyabilecek birisi varmış üzere. Yanıt bekler üzere sessiz kaldım bir de. Yeniden de bir kez huylanmıştım, o yüzden içimdeki kuşkuyu bastırmazsam hayatta işime odaklanamazdım.
Sokakta güya herkes bana bakıyor üzereydi. Aslında gibisi fazla, sahiden herkes gözlerini dikmiş bana bakıyor. Sinsi sinsi sırıtıyorlardı. Sanki Philip K. Dick’ın hikaye, roman fikirlerini çaldığımı mı düşünüyorlardı. Sokağın ortasında durup birden herkesin duyabileceği kadar yüksek bir sesle Ben hiçbir fikri çalmadım demek istiyordum lakin beşerler çok süratli yürüyorlardı. Daha onların manalı sırıtışlarını ve bakışlarını yeni gördüğüm hâlde birden yanımdan vız diye geçip kaybolup gidiyorlardı. Artlarından sadece baka kalıyordum. Monopole varana kadar tanımadığım bu insanların bakışlarına maruz kalıp durdum. En sonunda kendimi monopole atmayı başardığımda dolaptan en sevdiğim biradan iki şişe alıp siyah torbaya koydurdum. Kendi poşetimde vardı lakin çift poşet kullansam da olurdu. Parasını verip oradan çıkıp tekrar sokağa çıktım. Tekrar insanların bakışlarına, sırıtışlarına maruz kalmamak için boynumu eğip gözlerimi yere diktim. Konuta kadar kimseye bakmadan gitmeyi başardım.
Kapıdan içeri girdiğimde biralardan birisini dolaba atarken başkasını ise yanıma alarak bilgisayarın yolunu tuttum. Daha oturmadan şişenin yarısını başa dikmiştim. Oturduğumda yeni bir Word evrakı daha açtım ve biramı yudumlarken boş sayfayla bakıştım. Boş sayfaya bakarken bana bir şey söylemesini, aklıma yeni ve sağlam bir fikir gelmesini bekledim. Beyhude bekleyip durdum, elimdeki teneke şişenin tabanını görürken daha tek söz yazmamıştım. Sayfa hâlâ birinci açtığımdaki üzere bomboş, tertemizdi.
“Ne yazabilirim?” diye sordum bilgisayara karşı. Gözlerim ağırlaşıyor, vücudumun her yerine tatlı bir sıcaklık duygusu yayılıyordu. Hafifçe uykumun geldiğini de hissediyordum. “Ne yazabilirim?” diye tekrarladım yarım bir şuurla. Niyetlerimin de tıpkı gözlerim üzere ağırlaştığını hissetmeye başladım. Yazmayı çok istiyordum lakin parmaklarım klavyenin tuşları üzerinde hazır beklerken yalnızca ekrana boş gözlerle bakmakla yetiniyordum. Beynimin içinde tek bir fikir vardı, o da Philip K. Dick. Bu adamın reenkarnasyona falan inandığını da görmüştüm, ya ben de onun bir parçasıysam ve artık eski hikayelerimi düşünüyorsam? Mutfağa gidip dolaptan ikinci birayı çektim, tamam tahminen o denli dini bütün bir adam değildim fakat reenkarnasyona da inanmıyordum. Bana neler oluyordu yahu? Alt tarafı iki editör yazdıklarımı Philip K. Dick’a benzetti diye ne düşüneceğimi şaşırdım. Güya bir şey var? Bana ne oluyorsa, cümleler o cümleyi kuranları bağlar. Sağlam bir yudum alıp şişeyi monitörün yanına bıraktım. Boş ekranla bakışları devam etti. Yok, bu bu türlü olmayacaktı. En uygunu baş dağıtmaktı. Çalma listemi açıp baştan itibaren çalmaya başladım. Resmen boğuluyordum.
Sonra nasıl olduğunu anlamadığım bir biçimde kendimi yeni bir Philip K. Dick araştırması yaparken buldum. Adamın hakkında bilmediğim şeyler, bildiklerimden fazlaydı. İlgimi çektiğini kabullenmek zorundaydım, sonuçta ikimiz de bilimkurguya ilgi duyuyorduk. Bu biçimde akşam yatana kadar Philip K. Dick araştırması yapıp durdum. Saat gece yarısını biraz geçe yatağa uzandığımı hatırlıyordum. Sabah gün doğarken uyandığımda biraz daha güç hissettim, güya nedensiz yere memnun üzereydim. Kendime üç tost hazırlayıp bir demlik çay demledim. İştahım açılmış üzere görünüyordu. Kahvaltıdan sonra demliğin tabanında kalan çayı bir kupaya doldurarak içeri, bilgisayarımın başına geçtim. Aklımda kendini Philip K. Dick zanneden bir adamın delirme hikayesinin fikri vardı. Sonunda pozisyonu bulmuştum.